ระบบแกลนด์ซีลของกังหันไอน้ำ

ระบบซีลที่ตำแหน่งแกนเพลาของเทอร์ไบน์ไอน้ำ ซึ่งแกนหมุนทะลุผ่านเปลือก (Casing) ทำหน้าที่ป้องกันไอน้ำรั่วออกด้านนอก (กรณีความดันในเครื่องสูงกว่าบรรยากาศ) หรืออากาศรั่วเข้า (กรณีความดันต่ำกว่าบรรยากาศ) โดยใช้ซีลแบบลาบิรินท์ร่วมกับไอน้ำซีล
- Turbine Casing / Turbine Rotor: เปลือกเทอร์ไบน์ และโรเตอร์ที่หมุนอยู่ภายใน
- Gland Seal Rings (Labyrinth Seals): วงแหวนซีลแบบลาบิรินท์ มีฟันซีลหลายชั้นลดการรั่วไหลของไอน้ำ
- Sealing Steam Inlet (High Pressure): ทางเข้าไอน้ำซีลความดันสูง เพื่อสร้างสมดุลความดันที่ซีล
- Exhaust Steam Outlet (Low Pressure): ทางระบายไอน้ำส่วนเกินความดันต่ำ
- Gland Steam Extraction (To Condenser): ดูดไอน้ำที่รั่วผ่านซีลไปยังคอนเดนเซอร์
- Gland Housing / Gland Follower: โครงครอบและชิ้นส่วนกดยึดชุดซีล
- Gland Packing (If provided): ซีลแพ็คกิ้งเสริม (ถ้ามี)
- Adjusting Bolts: สลักเกลียวปรับตั้งแรงกดของชุดซีล
- Rotor Shaft / Bearing Housing: เพลาโรเตอร์ และเรือนแบริ่งที่รองรับเพลา
ระบบแกลนด์ซีล (Gland Seal System) ของกังหันไอน้ำ คือระบบป้องกันการรั่วไหลการติดตั้งระบบแกลนด์ซีล (Gland Seal Installation) ในขั้นตอนการประกอบกังหันไอน้ำ เป็นงานที่มีความละเอียดอ่อนสูงมาก (Precision Mechanical Work) เนื่องจากชิ้นส่วนของวงแหวนซีลแบบเขาวงกต (Labyrinth Seal Segments) จะต้องถูกติดตั้งให้มีระยะห่างจากเพลาที่หมุนด้วยความเร็วสูงเพียงไม่กี่มิลลิเมตรหรือเศษเสี้ยวของมิลลิเมตร
หน้าที่หลักของระบบ
- ป้องกันไอน้ำรั่วออก: กั้นไม่ให้ไอน้ำแรงดันสูงภายในกังหันรั่วผ่านบริเวณปลายเพลา (Shaft) ออกสู่บรรยากาศภายนอก
- ป้องกันอากาศเข้า: กั้นไม่ให้อากาศภายนอกดูดซึมเข้าไปในส่วน Low-Pressure (LP) ของกังหัน เพื่อรักษาค่าสุญญากาศ (Vacuum) ในระบบควบแน่น
ส่วนประกอบและการทำงานหลัก
1.ซีลแบบเขาวงกต (Labyrinth Seal)
- มีลักษณะเป็นฟันโลหะหรือครีบชุดหนึ่งเรียงตัวกันระหว่างส่วนที่อยู่กับที่ (Stator / ตัวเรือน) และส่วนที่หมุน (Rotor / เพลา)
- ไอน้ำจะต้องไหลผ่านทางเดินที่คดเคี้ยวซิกแซ็ก (Labyrinth path) ทำให้ความดันลดลงอย่างรวดเร็วทีละขั้น จนไม่สามารถรั่วไหลออกไปได้หมด
- มีหลายรูปแบบ เช่น แบบเรียบตรง, แบบขั้นบันได, แบบฟันสลับ และแบบรวงผึ้ง (Honeycomb)
2.การจ่ายไอน้ำซีล (Gland Sealing Steam)
- ในสภาวะที่กังหันเริ่มเดินเครื่อง (Start-up) หรือโหลดต่ำ ไอน้ำภายในกังหันอาจมีแรงดันไม่เพียงพอ จึงต้องจ่ายไอน้ำแรงดันต่ำภายนอกเข้าไปเลี้ยงที่ช่องซีล เพื่อทำหน้าที่กั้นอากาศหรือไอน้ำ
- เมื่อกังหันเดินเครื่องเต็มโหลด (Full Load) ไอน้ำจากตัวกังหันเองจะไหลมาใช้ซีลตัวมันเองได้ (Self-sealing)
3.ระบบระบายไอน้ำซีล (Gland Steam Exhaust / Condenser)
ไอน้ำส่วนเกินที่เล็ดลอดผ่านช่องซีลขั้นนอกสุด จะถูกดูดผ่านพัดลมระบาย (Gland Steam Exhaust Fan) เข้าสู่ Gland Steam Condenser เพื่อกลั่นตัวกลับเป็นน้ำวนกลับเข้าสู่ระบบน้ำป้อน (Feedwater) ไม่ให้ไอน้ำฟุ้งกระจายในห้องเครื่อง
การออกแบบระบบแกลนด์ซีล (Gland Seal System) ของกังหันไอน้ำ ถูกออกแบบมาโดยอาศัยหลักการทางกลศาสตร์ของไหล (Fluid Mechanics) เพื่อลดความดันและควบคุมทิศทางของไอน้ำ โดยไม่ต้องมีการสัมผัสกันระหว่างชิ้นส่วนที่หมุนและชิ้นส่วนที่อยู่กับที่
ลักษณะการออกแบบที่สำคัญ สามารถแบ่งออกได้เป็น 3 ส่วนหลัก ดังนี้
1. โครงสร้างและการจัดวางแนวฟันซีล (Labyrinth Configuration)
หัวใจสำคัญคือการทำลายพลังงานจลน์ของไอน้ำโดยให้ไหลผ่านช่องแคบ (Orifice) แล้วขยายตัวในห้องว่าง (Pocket) สลับกันไป ทำให้ความดันลดลงเรื่อย ๆ ซึ่งมีการออกแบบหลายรูปแบบเพื่อความเหมาะสมของกังหันแต่ละส่วน:
- แบบตรง (Straight Type): ครีบซีลมีความยาวเท่ากันทั้งหมดบนผิวเรียบ ออกแบบง่าย ราคาไม่แพง แต่มักใช้ในจุดที่ความดันต่างกันไม่มากนัก
- แบบขั้นบันได (Stepped Type): ตัวเพลาและปลอกซีลจะทำเป็นขั้นบันไดสลับกัน การออกแบบนี้ช่วยดักและหักเหทิศทางของไอน้ำได้ดีกว่าแบบตรง ทำให้ประสิทธิภาพในการซีลสูงขึ้น นิยมใช้ในส่วน High-Pressure (HP)
- แบบฟันสลับ (Interlocking / Staggered Type): มีฟันซีลยื่นออกมาจากทั้งฝั่งเพลาและฝั่งปลอกสลับกันอย่างหนาแน่น ทำให้ทางเดินคดเคี้ยวมากที่สุด ป้องกันการรั่วไหลได้ดีที่สุด แต่ต้องระวังเรื่องการขยายตัวจากความร้อน (Thermal Expansion)
- แบบรวงผึ้ง (Honeycomb Seal): ฝั่งที่อยู่กับที่จะทำเป็นโครงสร้างรวงผึ้งหกเหลี่ยมขนาดเล็ก ทำจากวัสดุพิเศษที่ยอมให้ฟันเพลาครูดขูดขีดได้เล็กน้อย (Abradable) ช่วยให้ตั้งระยะห่างได้แคบมากโดยไม่เกิดความเสียหายรุนแรง
2. การควบคุมระยะห่าง (Clearance Design)
ระยะห่างระหว่างปลายฟันซีลกับผิวเพลา (Radial Clearance) คือจุดที่ท้าทายที่สุดในการออกแบบ:
- การออกแบบให้สอดคล้องกับ Thermal Expansion: ในช่วง Start-up เพลาและตัวเรือนกังหันจะขยายตัวด้วยอัตราเร็วที่ไม่เท่ากัน (Differential Expansion) การออกแบบจึงต้องเผื่อระยะไม่ให้ฟันซีลยืดไปชนกับเพลาจนเกิดการเสียดสี (Rubbing)
- สปริงรองหลังปลอกซีล (Spring-Backed Gland Segments): วงแหวนซีลจะไม่ได้ยึดตายตัว แต่จะถูกแบ่งเป็นเซกเมนต์ (มักแบ่งเป็น 4-6 ชิ้น) และมีสปริงดันไว้จากด้านหลัง หากเพลาเกิดการแกว่งตัวหรือขยายตัวมาชน ปลอกซีลจะสามารถขยับถอยออกไปได้ชั่วคราว เพื่อป้องกันไม่ให้ฟันซีลพังหรือเพลาคด
3. ระบบท่อและการจัดโซนความดัน (Piping & Pressure Zoning)
การออกแบบระบบท่อแกลนด์ซีลจะแบ่งห้องซีลออกเป็นวงแหวนหลายชั้น (Multi-gland pockets) โดยต่อเชื่อมกับระบบควบคุมแรงดันหลัก (Gland Steam Regulator) เพื่อรักษาสมดุล:
- ฝั่งกังหันแรงดันสูง (HP/IP Gland): ความดันภายในสูงมาก ไอน้ำจะรั่วออกผ่านซีลชั้นใน การออกแบบจะดักไอน้ำที่รั่วนี้ (Leak-off) นำกลับไปเข้ากังหันช่วงถัดไป (เช่น IP หรือ LP) หรือส่งไปเข้าเครื่องอุ่นน้ำป้อน (Heater) เพื่อประหยัดพลังงาน ส่วนซีลชั้นนอกสุดจะคุมแรงดันไว้ที่ประมาณ 0.1-0.3 barg เพื่อส่งต่อไปยังระบบกลั่นตัว
- ฝั่งกังหันแรงดันต่ำ (LP Gland): ภายในเป็นสุญญากาศ การออกแบบจะทำการ “จ่าย“ ไอน้ำซีลที่มีแรงดันบวกเล็กน้อย (ประมาณ 0.1 barg) เข้าไปในห้องซีลช่องกลาง ไอน้ำส่วนหนึ่งจะถูกดูดเข้าไปข้างในกังหัน (กั้นไม่ให้อากาศภายนอกเข้า) และอีกส่วนหนึ่งจะรั่วออกด้านนอก
- ช่องดูดไอน้ำเหลือทิ้ง (Outer Pocket / Gland Exhauster): ช่องนอกสุดของทั้งฝั่ง HP และ LP จะถูกออกแบบให้ต่อท่อร่วมกันไปยัง Gland Steam Condenser ซึ่งถูกพัดลมดูดให้มีความดันเป็นลบเล็กน้อย (เป็นสุญญากาศต่ำ ๆ เช่น -50 ถึง -100 mmH2O) เพื่อให้มั่นใจว่าไอน้ำที่เล็ดลอดมาจะถูกดูดไปควบแน่นทั้งหมด ไม่มีเล็ดลอดออกสู่ห้องเครื่อง
วัสดุที่ใช้ในการผลิตระบบแกลนด์ซีล (Gland Seal) ของกังหันไอน้ำ ถูกเลือกสรรมาเป็นอย่างดีเพื่อให้สามารถทนต่อสภาพแวดล้อมที่โหดร้าย ทั้ง อุณหภูมิที่สูงจัด แรงดันไอน้ำ การกัดเซาะ (Erosion) และความเสี่ยงจากการเสียดสี (Rubbing)
โดยจะแบ่งวัสดุออกเป็น 2 ส่วนหลัก คือ ฝั่งตัวแหวนซีล (Seal Segments) และฝั่งตัวเรือนรองรับ (Carrier/Casing) ดังนี้
1. วัสดุสำหรับวงแหวนซีล (Seal Segment Materials)
ส่วนนี้คือฟันซีล (Labyrinth Fins) ที่อยู่ใกล้ชิดกับเพลามากที่สุด คุณสมบัติสำคัญคือต้องทนความร้อนได้ดี ไม่ขยายตัวจนบิดเบี้ยว และที่สำคัญคือ “ต้องยอมสึกหรอตัวเองเพื่อปกป้องเพลา” (ต้องมีความแข็งน้อยกว่าวัสดุทำเพลา เพลาจะได้ไม่เป็นรอยลึกหากเกิดการชน)
- สเตนเลสสตีลเกรดโครเมียมสูง (High-Chromium Stainless Steel):
- เกรดที่นิยม: AISI 410, AISI 420 หรือ 12Cr Steel
- คุณสมบัติ: เป็นวัสดุมาตรฐานที่นิยมใช้มากที่สุดในกังหันระดับอุตสาหกรรมและโรงไฟฟ้า ทนต่อการกัดเซาะของไอน้ำ (Steam Erosion) และการเกิดออกซิเดชันจากความร้อนสูงได้ดีมาก มีความแข็งแรงทางกลสูง
- โลหะผสมทองแดง–นิกเกิล / บรอนซ์ (Lead Bronze / Cupro-Nickel):
- คุณสมบัติ: นิยมใช้ในกังหันไอน้ำรุ่นเก่า หรือในโซนที่มีอุณหภูมิไม่สูงจัด (เช่น ฝั่งกังหันแรงดันต่ำ LP) ข้อดีคือเนื้อโลหะมีความอ่อนและมีคุณสมบัติหล่อลื่นในตัว (Anti-galling) หากเกิดการชนหรือครูดกับเพลา ฟันซีลจะล้มหรือสึกไปเองโดยไม่ทำให้เพลากังหันเกิดความร้อนสะสมจนคด
- วัสดุผสมพิเศษประเภทนิกเกิลอัลลอยด์ (Nickel-based Alloys / Inconel):
- คุณสมบัติ: ใช้ในโซนกังหันแรงดันสูงจัดและอุณหภูมิสูงมาก (Supercritical / Ultra-supercritical) เช่น อุณหภูมิสูงกว่า 500–600°C ซึ่งสเตนเลสทั่วไปจะเริ่มสูญเสียความแข็งแรง
- วัสดุสึกหรอได้ประเภทเนื้อพรุน (Abradable / Honeycomb Materials):
- วัสดุ: มักทำจาก Hastelloy X หรืออลูมิเนียมเกรดพิเศษ ทำเป็นโครงสร้างรวงผึ้ง (Honeycomb) ยึดติดกับปลอกซีล
- คุณสมบัติ: ออกแบบมาให้เพลาสามารถวิ่ง “ครูด” ผ่านเนื้อวัสดุนี้จนเกิดเป็นร่องพอดีตัวได้เลยในตอนเดินเครื่อง ทำให้วิศวกรสามารถตั้งระยะ Clearance ให้แคบมาก ๆ เป็นพิเศษเพื่อลดการรั่วไหลของไอน้ำให้เหลือน้อยที่สุด
2. วัสดุสำหรับปลอกและโครงรองรับซีล (Gland Carrier / Housing Materials)
ส่วนนี้ทำหน้าที่ยึดแหวนซีลให้อยู่กับที่และรองรับสปริงดันหลัง ไม่ได้สัมผัสกับเพลาโดยตรง แต่ต้องทนแรงดันและความร้อนสูง รวมถึงต้องมีอัตราการขยายตัวทางความร้อน (Thermal Expansion) ที่สอดคล้องกับตัวเรือนกังหัน
- เหล็กกล้าผสมโครเมียม–โมลิบดีนัม (Cr-Mo Alloy Steel):
- เกรดที่นิยม: ASTM A356 Grade IX, 1.25Cr-0.5Mo หรือ 2.25Cr-1Mo
- คุณสมบัติ: ทนต่อการคลืบ (Creep Resistance) หรือการเสียรูปเมื่อต้องแช่อยู่ในอุณหภูมิสูงเป็นเวลานานหลายหมื่นชั่วโมง ป้องกันไม่ให้ร่องใส่ซีล (Groove) บิดเบี้ยวจนแหวนซีลติดขัด
- เหล็กคาร์บอนหล่อ (Cast Carbon Steel):
- เกรดที่นิยม: ASTM A216 WCB
- คุณสมบัติ: ใช้ในโซนฝั่งแรงดันต่ำ (LP Gland Carrier) ที่อุณหภูมิของไอน้ำลดลงมามากแล้ว เพื่อประหยัดต้นทุนเนื่องจากไม่จำเป็นต้องใช้เหล็กผสมเกรดสูง
3. วัสดุส่วนควบอื่น ๆ (Springs & Coated Layers)
- สปริงดันหลังแหวนซีล (Backing Springs): มักทำจากโลหะผสมพิเศษที่ทนความร้อนสูงและไม่สูญเสียค่าความยืดหยุ่น (Relaxation) เมื่อโดนความร้อน เช่น Inconel X-750 หรือ Nimonic เพื่อให้มั่นใจว่าสปริงจะยังคงดันแหวนซีลได้ดีตลอดอายุการใช้งาน
- การเคลือบผิว (Coatings): ในกังหันสมัยใหม่ บางครั้งจะมีการพ่นเคลือบผิวปลายฟันซีลด้วยสารประเภทเซรามิกหรือคาร์ไบด์ (เช่น Chrome Carbide) เพื่อเพิ่มความทนทานต่อการกัดเซาะของละอองน้ำ (Solid/Liquid Particle Erosion) ในจุดที่มีการไหลเชี่ยวสูง
การติดตั้งระบบแกลนด์ซีล (Gland Seal Installation) ในขั้นตอนการประกอบกังหันไอน้ำ เป็นงานที่มีความละเอียดอ่อนสูงมาก (Precision Mechanical Work) เนื่องจากชิ้นส่วนของวงแหวนซีลแบบเขาวงกต (Labyrinth Seal Segments) จะต้องถูกติดตั้งให้มีระยะห่างจากเพลาที่หมุนด้วยความเร็วสูงเพียงไม่กี่มิลลิเมตรหรือเศษเสี้ยวของมิลลิเมตร
ขั้นตอนและหลักการสำคัญในการติดตั้งระบบแกลนด์ซีล มีดังนี้
1.การเตรียมงานและการตรวจสอบก่อนการติดตั้ง (Pre-Installation Checks)
- การทำความสะอาดร่องใส่ซีล (Groove Cleaning): ทำความสะอาดร่องที่ตัวเรือนกังหัน (Casing) หรือปลอกใส่ซีล (Gland Carrier) อย่างละเอียด ต้องไม่มีคราบสนิม คราบน้ำมันเก่า หรือเศษสิ่งสกปรกตกค้าง เพราะจะทำให้แหวนซีลขยับตัวไม่ได้
- ตรวจสอบความสมบูรณ์ของฟันซีล: ตรวจเช็กเซกเมนต์ของวงแหวนซีล (Seal Segments) ทุกชิ้นว่าฟันไม่มีรอยบิ่น ไม่งอ และไม่มีรอยร้าว
- การทดสอบความอิสระ (Freedom of Movement Test): ทดลองใส่เซกเมนต์เข้าไปในร่องแบบแห้ง ๆ เพื่อดูว่าชิ้นส่วนสามารถขยับตัวเข้า-ออก และเลื่อนไปตามส่วนโค้งของร่องได้อย่างอิสระ ไม่มีการติดขัด (Jamming)
2.ขั้นตอนการติดตั้งและการปรับตั้งสปริง (Spring & Segment Assembly)
วงแหวนซีลของกังหันไอน้ำมักเป็นแบบ Spring-Backed (มีสปริงดันหลัง) เพื่อให้หลบเพลาได้เมื่อเกิดการกระแทก
- การใส่สปริงแบนหรือสปริงขด (Flat/Coil Springs): ติดตั้งสปริงไว้ที่ด้านหลังของเซกเมนต์แต่ละชิ้นตามทิศทางที่ผู้ผลิตกำหนด แรงดันของสปริงต้องสม่ำเสมอกันทุกตัว เพื่อให้มันดันวงแหวนซีลเข้าหาศูนย์กลางอย่างสมดุล
- การติดตั้งตัวล็อกเซกเมนต์ (Anti-rotation Pins/Keys): ติดตั้งสลักล็อกเพื่อป้องกันไม่ให้วงแหวนซีลหมุนตามเพลาในขณะที่กังหันทำงาน แต่วิธีการล็อกต้องยอมให้วงแหวนขยับในแนวรัศมี (Radial Movement) ได้
3.การปรับตั้งและการวัดระยะห่าง (Clearance Adjustment)
นี่คือขั้นตอนที่สำคัญที่สุดในการติดตั้ง โดยเป้าหมายคือให้ได้ค่า Radial Clearance (ระยะห่างแนวรัศมีระหว่างปลายฟันซีลกับผิวเพลา) และ Axial Clearance (ระยะห่างแนวแกน) ตรงตามที่ผู้ผลิตระบุ (OEM Spec)
วิธีวัดด้วยลวดตะกั่ว (Lead Wire Method):
- วางเส้นลวดตะกั่วเส้นเล็ก ๆ บนผิวเพลาตามตำแหน่งของฟันซีล
- ประกอบปลอกซีลหรือปิดฝาตัวเรือนกังหันลงมาและขันแน่นตามทอร์ก (Torque) ที่กำหนด เพื่อให้ฟันซีลบดทับลวดตะกั่ว
- เปิดฝาออกแล้วนำลวดตะกั่วที่ถูกบดจนแบนมาวัดความหนาด้วย ไมโครมิเตอร์ (Micrometer) ค่าความหนาที่ได้คือระยะ Clearance ที่แท้จริง
- การคำนวณและปรับแต่ง (Alignment & Machining):
- หากระยะแคบเกินไป (เสี่ยงต่อการเกิด Rubbing): ต้องนำเซกเมนต์ไปแต่งปลายฟันซีลออกเล็กน้อยด้วยความระมัดระวัง
- หากระยะห่างเกินไป (ทำให้ไอน้ำรั่วมาก): อาจต้องปรับตำแหน่งศูนย์กลางของปลอกซีล (Carrier Alignment) โดยการเสริมหรือเจียรแผ่นชิม (Shims) ที่แป้นรองรับ หรือในกรณีที่แย่ที่สุดคือต้องเปลี่ยนชิ้นส่วนใหม่
- Top/Bottom & Side Clearances: ต้องวัดและปรับตั้งให้เท่ากันทั้ง 4 ทิศทาง (บน ล่าง ซ้าย ขวา) โดยคำนึงถึงระยะที่เพลาจะ “ยกตัวขึ้น” เล็กน้อยเมื่อมีฟิล์มน้ำมันมารองรับในแบริ่งตอนเดินเครื่องจริงด้วย
4.การตรวจสอบขั้นตอนสุดท้ายก่อนปิดเครื่อง (Final Inspection & Boxing Up)
- การตรวจสอบแนวฉากและศูนย์กลาง (Concentricity Check): ใช้ไดอัลเกจ (Dial Gauge) ตรวจสอบว่าวงแหวนซีลติดตั้งได้ศูนย์กลางร่วมกับแนวแกนเพลากังหันอย่างแท้จริง
- การบันทึกข้อมูล (As-Built Records): บันทึกค่า Clearance ทุกจุดที่วัดได้จริงลงในรายงาน เพื่อใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงในการเดินเครื่องและการซ่อมบำรุงในอนาคต
- การป้องกันสิ่งแปลกปลอม (FME – Foreign Material Exclusion): ก่อนปิดฝาครอบตัวเรือนกังหันขั้นสุดท้าย ต้องมั่นใจ 100% ว่าไม่มีเครื่องมือ น็อต หรือเศษผ้าค้างอยู่ภายในระบบซีล
การตรวจสอบระบบแกลนด์ซีล (Gland Seal System) ของกังหันไอน้ำ ถือเป็นกระบวนการสำคัญในการบำรุงรักษาเพื่อป้องกันความเสียหายรุนแรง (เช่น เพลาคดจากความร้อนเนื่องจากการเสียดสี) และรักษาประสิทธิภาพสูงสุดของโรงไฟฟ้า การตรวจสอบสามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ช่วงเวลาหลัก คือ การตรวจสอบระหว่างเดินเครื่อง (Online Monitoring) และ การตรวจสอบระหว่างหยุดซ่อมบำรุง (Shutdown Inspection) ดังนี้
1. การตรวจสอบระหว่างเดินเครื่อง (Online Monitoring)
เป็นการเฝ้าระวังความผิดปกติผ่านระบบควบคุม (DCS) และการตรวจวัดทางกายภาพ เพื่อหาประเมินสภาพของระบบซีลในขณะที่เครื่องกำลังทำงาน
- ตรวจสอบอุณหภูมิของแบริ่งและเพลา (Shaft & Bearing Temperature): หากฟันซีลเกิดการเสียดสีกับเพลา (Rubbing) ความร้อนจะส่งผ่านไปยังเพลาและแบริ่งที่อยู่ใกล้เคียง ทำให้อุณหภูมิสูงขึ้นอย่างเฉียบพลัน
- ตรวจสอบการสั่นสะเทือนของเพลา (Shaft Vibration): การเสียดสีของซีล (Seal Rub) จะทำให้เกิดความร้อนเฉพาะจุด (Local Heating) ส่งผลให้เพลาขยายตัวไม่เท่ากันและเกิดอาการ “เพลาโก่งตัวชั่วคราว (Thermal Bowing)” ซึ่งจะแสดงออกในรูปของค่าความสั่นสะเทือน (Vibration Amplitude) ที่สูงขึ้น โดยเฉพาะในมุมเฟส (Phase Angle) ที่เปลี่ยนแปลงไป
- ตรวจสอบแรงดันและอุณหภูมิของไอน้ำซีล (Gland Steam Pressure & Temperature):
- แรงดันในท่อจ่าย (Header Pressure) ต้องคงที่ (ปกติประมาณ 0.1 – 0.3 barg) หากต่ำไปอากาศจะรั่วเข้าคอนเดนเซอร์ ทำให้ค่าสุญญากาศตก (Vacuum Drop)
- อุณหภูมิของไอน้ำซีลต้องมีความร้อนยิ่งยวด (Superheated) ที่เหมาะสม หากอุณหภูมิต่ำเกินไปจนกลายเป็นหยดน้ำ (Water Induction) จะทำให้เกิด Thermal Shock และฟันซีลชำรุดได้
- ตรวจสอบแรงดันสุญญากาศในห้องดักไอน้ำซีล (Gland Exhauster Vacuum): ตรวจสอบว่าพัดลมดูด (Exhaust Fan) สามารถสร้างสุญญากาศฝั่งขาออกได้ตามเกณฑ์หรือไม่ (ปกติประมาณ -50 ถึง -100 mmH2O) หากค่าสุญญากาศหายไป จะสังเกตเห็นไอน้ำพุ่งพวยพุ่งออกมาจากปลายเพลาในห้องเครื่อง
2. การตรวจสอบระหว่างหยุดซ่อมบำรุง (Shutdown Inspection)
เมื่อมีการเปิดตัวเรือนกังหัน (Turbine Overhaul) ทีมวิศวกรจะเข้าตรวจสอบสภาพชิ้นส่วนภายในอย่างละเอียดเพื่อประเมินการซ่อมแซมหรือเปลี่ยนอะไหล่
- การวัดระยะห่าง (Clearance Measurement): เป็นขั้นตอนที่สำคัญที่สุด โดยจะใช้เครื่องมือเฉพาะ เช่น ฟิลเลอร์เกจ (Feeler Gauge) หรือการใช้ลวดตะกั่ว (Lead Wire Check) วางบนผิวเพลาแล้วประกอบปลอกซีลทับ เพื่อวัดความหนาของลวดตะกั่วที่ถูกกดทับ
- เกณฑ์การตรวจสอบ: ระยะห่าง (Radial & Axial Clearance) ต้องตรงตามแบบที่ผู้ผลิตกำหนด (OEM Specification) หากห่างเกินไปไอน้ำจะรั่วมาก (Efficiency ตก) หากแคบเกินไปเสี่ยงต่อการชน
- การตรวจสอบสภาพฟันซีลด้วยสายตา (Visual Inspection):
- ตรวจดูความคมของฟันซีล (Tooth Sharpness) ฟันซีลที่ดีต้องมีความคมเพื่อสร้างความทานทานทางชลศาสตร์ หากฟันซีลล้ม ทู่ หรือสึกหรอจนแบน จะต้องทำการกลึงแต่งใหม่หรือเปลี่ยนเซกเมนต์นั้น
- ตรวจสอบร่องรอยการไหม้หรือการเสียดสี (Rubbing Marks) บนผิวเพลาและปลายฟันซีล
- การตรวจสอบระบบสปริงดันหลัง (Spring-Backed Segment Testing): ทดสอบกดชิ้นส่วนวงแหวนซีลแต่ละเซกเมนต์ดูว่า สปริงยังคงมีแรงดันที่สม่ำเสมอ และตัวเซกเมนต์สามารถขยับตัวเข้า-ออกในร่องขยับ (Groove) ได้อย่างอิสระ ไม่เกิดอาการติดขัด (Jamming) จากคราบตะกรันหรือสนิม
- การตรวจสอบความสะอาดและคราบสารเคมี (Solid Particle Erosion / Scaling): ตรวจสอบว่ามีคราบตะกรันจากเคมีน้ำที่ไม่บริสุทธิ์มาเกาะติดที่ฟันซีลหรือไม่ เพราะคราบเหล่านี้อาจทำให้ระยะ Clearance เพี้ยน หรือกัดเซาะฟันซีลให้สึกหรอก่อนกำหนด
ตารางเปรียบเทียบอาการและสาเหตุของปัญหาที่พบบ่อย
| อาการที่ตรวจพบ (Symptom) | สาเหตุที่เป็นไปได้ (Possible Causes) | แนวทางการแก้ไข (Remedy) |
| สุญญากาศในคอนเดนเซอร์หลักลดลง (Vacuum Drop) | แรงดันไอน้ำซีลต่ำเกินไป หรือฟันซีลฝั่ง LP สึกหรอมากทำให้อากาศภายนอกรั่วเข้า | ปรับตั้งวาล์วควบคุมแรงดัน (Regulator) หรือเปลี่ยนชุดฟันซีลเมื่อหยุดเครื่อง |
| ค่าการสั่นสะเทือนเพลาสูงขึ้นเฉียบพลันขณะ Load เปลี่ยนแปลง | เกิดการเสียดสี (Rubbing) เนื่องจากเพลาขยายตัวเร็วกว่าปลอกซีล | ลดโหลดหรือชะลอการเพิ่มความเร็ว รักษาระดับอุณหภูมิให้คงที่เพื่อให้การขยายตัวสมดุล |
| มีไอน้ำพุ่งออกมาบริเวณปลายเพลา (Steam Leakage at Shaft) | พัดลมดูด (Gland Exhauster) ชำรุด หรือตัวควบแน่น (Gland Condenser) อุดตัน | ตรวจสอบระบบพัดลมระบาย และล้างทำความสะอาดท่อแลกเปลี่ยนความร้อนของ Condenser |
